ALPPS – kỹ thuật phẫu thuật cắt gan hai thì ra đời từ năm 2007 – được xem là một trong những phương pháp khó và phức tạp nhất trong ngoại khoa gan mật. Việc triển khai thành công kỹ thuật này không chỉ đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, phối hợp chặt chẽ đa chuyên khoa mà còn mở ra cơ hội điều trị triệt để cho những bệnh nhân ung thư gan trước đây từng được xem là “không thể phẫu thuật”.
ALPPS (viết tắt của Associating Liver Partition and Portal vein ligation for Staged hepatectomy) là kỹ thuật phẫu thuật cắt gan theo hai giai đoạn, được chỉ định cho các trường hợp u gan khối lớn khi phần gan lành còn lại (FLR – Future Liver Remnant) không đủ thể tích để duy trì chức năng gan sau mổ.
Kỹ thuật hai giai đoạn – can thiệp sâu, tính toán chính xác
Ở giai đoạn 1, các phẫu thuật viên tiến hành thắt tĩnh mạch cửa nuôi phần gan bị bệnh (chứa khối u) đồng thời chia nhu mô gan theo đường dự kiến cắt, nhưng chưa cắt rời hoàn toàn. Việc can thiệp này làm thay đổi đột ngột huyết động gan, buộc dòng máu nuôi dưỡng dồn về phần gan lành, từ đó kích thích gan lành phì đại nhanh chóng.
Sau khoảng 1–2 tuần, khi phần gan lành phát triển đạt thể tích an toàn (kiểm tra qua hình ảnh chụp vi tính cắt lớp), giai đoạn 2 được thực hiện nhằm cắt bỏ hoàn toàn phần gan chứa khối u.
Nhờ rút ngắn đáng kể thời gian chờ giữa hai thì phẫu thuật (2 giai đoạn), ALPPS giúp hạn chế nguy cơ khối u tiếp tục tiến triển hoặc phần gan lành không kịp đạt thể tích an toàn — những yếu tố thường làm thất bại trong các phương pháp phẫu thuật kinh điển như cắt gan hai giai đoạn truyền thống hoặc nút tĩnh mạch cửa.
Cơ hội cho những ca từng được coi là “không thể phẫu thuật”
Nhờ khả năng kích thích gan lành phì đại mạnh trong thời gian ngắn, ALPPS đã mở ra cơ hội phẫu thuật triệt để cho nhiều bệnh nhân ung thư gan mà trước đây bị đánh giá là không còn chỉ định phẫu thuật do phần gan còn lại quá nhỏ, nguy cơ suy gan sau mổ rất cao.
Tuy nhiên, đây cũng là kỹ thuật có độ phức tạp và rủi ro lớn, đòi hỏi đội ngũ phẫu thuật gan mật và gây mê hồi sức giàu kinh nghiệm. Việc kiểm soát chảy máu, phòng ngừa dò mật, nhiễm trùng và ổn định tình trạng bệnh nhân ngay từ lần mổ đầu tiên mang ý nghĩa sống còn, bởi bất kỳ biến chứng nào cũng có thể khiến bệnh nhân không đủ điều kiện bước sang thì phẫu thuật thứ hai, hoặc làm gia tăng tỷ lệ biến chứng và tử vong.
Triển khai thành công tại khoa Ngoại 1 – Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng
Mới đây, khoa Ngoại 1 phối hợp với khoa Gây mê Hồi sức đã triển khai thành công kỹ thuật ALPPS cho bệnh nhân V.T.T (65 tuổi), mắc ung thư gan dạng thâm nhiễm lớn ở gan phải. Sau hai giai đoạn phẫu thuật, bệnh nhân hồi phục tốt và xuất viện sau 7 ngày.
Hình ảnh đánh giá cho thấy phần gan lành (gan trái) phì đại rõ rệt giữa hai cuộc mổ, với các chỉ số an toàn:
- FLR/SLV: tăng từ 30% lên 59%
- FLR/BW: đạt 0,95%, đảm bảo cho bệnh nhân không xảy ra tình trạng suy gan sau mổ
Hướng tới ALPPS xâm lấn tối thiểu
Trong thời gian tới, cùng với việc đầu tư trang thiết bị hiện đại, khoa Ngoại 1 sẽ tiếp tục đẩy mạnh triển khai kỹ thuật ALPPS theo hướng xâm lấn tối thiểu, như ALPPS nội soi, Microwave ALPPS, nhằm giảm tỷ lệ biến chứng, nâng cao độ an toàn và tăng tỷ lệ phẫu thuật thành công.
Việc làm chủ và phát triển kỹ thuật ALPPS không chỉ khẳng định năng lực chuyên môn sâu của đội ngũ phẫu thuật mà còn mở ra hướng điều trị mới, mang lại cơ hội sống cho nhiều bệnh nhân u gan và ung thư gan – những trường hợp trước đây từng được xem là “không thể phẫu thuật”.
ThS. BSNT Trần Hồng Phúc