Cẩm nang ung thư, Chăm sóc bệnh nhân ung thư, Thông Tin Chuyên Ngành, Ung thư gan

Những điều cần biết về ung thư biểu mô tế bào gan

Kính gửi bệnh nhân và gia đình,

Tài liệu này được biên soạn nhằm giúp bạn hiểu rõ hơn về ung thư biểu mô tế bào gan một trong những loại ung thư phổ biến tại Việt Nam. Chúng tôi tin rằng khi bạn hiểu đúng về bệnh, bạn sẽ đồng hành cùng bác sĩ tốt hơn trong suốt quá trình điều trị.

Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi bác sĩ hoặc điều dưỡng chăm sóc cho bạn.

1.  Ung thư biểu mô tế bào gan là gì?

Gan là một cơ quan lớn nằm ở phần trên bên phải bụng của bạn. Gan có nhiệm vụ lọc máu, sản xuất mật để tiêu hóa thức ăn, và lưu trữ năng lượng cho cơ thể. Ung thư biểu mô tế bào gan (tên tiếng Anh: Hepatocellular Carcinoma, viết tắt là HCC) là loại ung thư gan phổ biến nhất, xuất phát từ chính các tế bào gan bị biến đổi bất thường và tăng sinh không kiểm soát.

📌  Tại sao cần biết về bệnh này?

•  Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ ung thư gan cao nhất thế giới.

•  Bệnh thường được phát hiện muộn do không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu.

•  Khi phát hiện sớm, cơ hội điều trị thành công cao hơn rất nhiều.

Theo Globocan 2020 (cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế), tỉ lệ mắc mới ung thư gan tại Việt Nam là 26.418 ca mỗi năm, chiếm 14,5% tổng số ung thư và 77% số ca ung thư gan là nam giới

2.  Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Ung thư gan không phải xảy ra ngẫu nhiên. Phần lớn trường hợp có liên quan đến các yếu tố có thể phòng ngừa được. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp nhất:

Yếu tố nguy cơ Giải thích
Viêm gan B mạn tính (HBV) Nguyên nhân hàng đầu tại Việt Nam. Virus viêm gan B gây tổn thương gan liên tục, dần dần dẫn đến xơ gan và ung thư.
Viêm gan C mạn tính (HCV) Virus viêm gan C lây qua đường máu (truyền máu, dùng chung kim tiêm). Hiện nay đã có thuốc chữa khỏi hoàn toàn.
Xơ gan Bất kể nguyên nhân gì (rượu bia, viêm gan siêu vi, gan nhiễm mỡ…) đều có thể gây xơ gan và tăng nguy cơ ung thư.
Lạm dụng rượu bia Uống nhiều rượu bia kéo dài gây tổn thương tế bào gan, dẫn đến xơ gan.
Gan nhiễm mỡ không do rượu Ngày càng phổ biến do chế độ ăn nhiều dầu mỡ, ít vận động, tiểu đường, béo phì.
Aflatoxin (nấm mốc) Độc tố từ nấm mốc trên ngũ cốc, đậu phộng bảo quản kém. Có thể gây ung thư gan.

 

⚠️ Lưu ý quan trọng: Bạn có thể mắc ung thư gan ngay cả khi không có bất kỳ triệu chứng nào. Đây là lý do tầm soát định kỳ rất quan trọng.

 

3.  Dấu hiệu nhận biết

Ở giai đoạn sớm, ung thư gan thường không gây ra triệu chứng gì. Khi bệnh tiến triển ở giai đoạn trễ, bạn có thể gặp một số biểu hiện sau:

Các dấu hiệu cần đi khám ngay:

  • Đau hoặc tức nặng vùng bụng trên bên phải
  • Bụng chướng to, căng – đặc biệt khi gan hoặc lách to lên
  • Chán ăn, ăn nhanh no, sụt cân không rõ nguyên nhân
  • Vàng da, vàng mắt (dấu hiệu gan đang suy)
  • Mệt mỏi kéo dài, không giải thích được
  • Buồn nôn, nôn mửa thường xuyên
  • Ngứa da
  • Phân nhạt màu, nước tiểu sẫm màu
💡 Hãy nhớ: Những dấu hiệu trên cũng có thể do nhiều bệnh khác gây ra. Chỉ có bác sĩ và xét nghiệm mới xác định chính xác được. Quan trọng nhất – đừng tự điều trị tại nhà.

 

Việt Nam là quốc gia có tỉ lệ viêm gan vi rút cao, do đó số lượng bệnh nhân mắc viêm gan mạn tính, xơ gan và các bệnh lý gan mạn khác rất lớn

4.  Tầm soát – Phát hiện bệnh sớm khi chưa có triệu chứng

Tầm soát là xét nghiệm kiểm tra định kỳ cho những người có nguy cơ cao, ngay cả khi họ đang cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh. Mục tiêu là phát hiện ung thư ở giai đoạn rất sớm, khi điều trị còn hiệu quả cao.

Ai cần tầm soát?

  • Người mang virus viêm gan B mạn tính (kể cả khi men gan bình thường)
  • Người nhiễm viêm gan C mạn tính
  • Người bị xơ gan do bất kỳ nguyên nhân gì
  • Người uống nhiều rượu bia kéo dài
  • Người bị gan nhiễm mỡ tiến triển (NASH)
  • Người có cha mẹ, anh chị em bị ung thư gan

Tầm soát bằng cách nào?

Phác đồ tầm soát chuẩn theo khuyến cáo quốc tế bao gồm 2 xét nghiệm được thực hiện mỗi 6 tháng một lần:

Xét nghiệm Ý nghĩa
Siêu âm gan Hình ảnh siêu âm giúp phát hiện khối u gan. Không đau, không có tia X, chi phí thấp. Đây là xét nghiệm tầm soát chủ yếu.
AFP (Alpha-fetoprotein) Xét nghiệm máu đo nồng độ một loại protein do tế bào ung thư gan tiết ra. Kết quả tốt nhất khi kết hợp với siêu âm.

 

✅  Nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ cao: Hãy sắp xếp tầm soát gan mỗi 6 tháng. Chi phí thấp nhưng lợi ích rất lớn – đây là cơ hội bảo vệ tính mạng của bạn.

 

5.  Bệnh được chẩn đoán như thế nào?

Khi siêu âm hoặc xét nghiệm AFP cho thấy bất thường, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu để xác nhận chẩn đoán:

Chụp CT scan hoặc MRI gan

Chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc cộng hưởng từ (MRI) giúp xác định vị trí, kích thước, số lượng khối u và xem khối u đã lan đến mạch máu chưa. Đây là bước quan trọng nhất để lên kế hoạch điều trị.

Sinh thiết gan (nếu cần)

Lấy một mẫu mô nhỏ từ khối u để xét nghiệm dưới kính hiển vi. Không phải trường hợp nào cũng cần sinh thiết — nhiều khi hình ảnh CT/MRI đã đủ để chẩn đoán.

Xét nghiệm chức năng gan

Đánh giá gan đang hoạt động tốt đến mức nào. Điều này rất quan trọng vì bệnh nhân ung thư gan thường đã có xơ gan sẵn, ảnh hưởng đến việc chọn phương pháp điều trị.

Phân giai đoạn bệnh

Xác định bệnh đang ở giai đoạn nào – từ rất sớm đến giai đoạn muộn. Giai đoạn bệnh quyết định phác đồ điều trị phù hợp nhất.

6.  Điều trị ung thư gan và những tiến bộ gần đây

Tin vui là y học đã có nhiều tiến bộ vượt bậc trong điều trị ung thư gan những năm gần đây. Tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, chức năng gan, và tình trạng sức khỏe tổng thể, bác sĩ sẽ đề xuất một hoặc kết hợp nhiều phương pháp:

6.1  Phẫu thuật cắt gan

Phẫu thuật loại bỏ phần gan có khối u. Đây là phương pháp điều trị triệt căn (có thể chữa khỏi) hiệu quả nhất khi khối u còn nhỏ và chức năng gan còn tốt. Gan có khả năng tái sinh, nên cắt bỏ một phần vẫn có thể hồi phục.

6.2  Ghép gan

Thay toàn bộ gan bệnh bằng gan lành từ người hiến. Đây là lựa chọn tốt nhất cho bệnh nhân xơ gan nặng kèm ung thư giai đoạn sớm. Hạn chế chính là khan hiếm gan hiến và phải uống thuốc chống thải ghép suốt đời.

6.3  Các kỹ thuật can thiệp qua da

Không cần mổ, bác sĩ dùng kim nhỏ hoặc ống thông đưa qua da vào khối u:

  • Đốt sóng cao tần (RFA): Dùng nhiệt để tiêu diệt tế bào ung thư. Hiệu quả cao với khối u nhỏ dưới 3 cm.
  • Nút mạch hóa chất (TACE): Đưa thuốc hóa chất thẳng vào mạch máu nuôi khối u, đồng thời chặn luồng máu đến khối u. Phương pháp phổ biến cho ung thư giai đoạn trung gian.
  • Nút mạch phóng xạ (TARE/Y-90): Dùng hạt vi cầu phóng xạ để tiêu diệt khối u từ bên trong mạch máu.

6.4  Xạ trị định vị thân (SBRT)

Công nghệ xạ trị hiện đại chiếu tia bức xạ năng lượng cao rất chính xác vào khối u, ít ảnh hưởng đến mô gan lành xung quanh. Không cần nhập viện, thường chỉ 3–5 buổi xạ trị.

6.5  Thuốc nhắm trúng đích (Targeted Therapy)

Thuốc tấn công trực tiếp vào các phân tử đặc hiệu giúp tế bào ung thư sống và phát triển. Dùng dạng uống hàng ngày tại nhà, không cần truyền dịch như hóa chất.

  • Sorafenib: Thuốc đầu tiên được chứng minh kéo dài sống còn cho ung thư gan giai đoạn muộn. Đã có mặt tại Việt Nam từ nhiều năm.
  • Lenvatinib: Thuốc thế hệ mới, hiệu quả tương đương hoặc tốt hơn sorafenib ở một số bệnh nhân.
  • Regorafenib: Dùng khi bệnh tiến triển sau sorafenib.

6.6  Liệu pháp miễn dịch – Bước đột phá lớn nhất 

Đây là tiến bộ lớn nhất trong điều trị ung thư gan những năm gần đây.

Liệu pháp miễn dịch (immunotherapy) giúp hệ miễn dịch của chính cơ thể bạn nhận ra và tấn công tế bào ung thư. Thuốc không tiêu diệt trực tiếp tế bào ung thư mà “mở khóa” cho tế bào miễn dịch hoạt động.

Kết hợp Atezolizumab + Bevacizumab (thử nghiệm IMbrave150) và Tremelimumab + Durvalumab (phác đồ STRIDE) ( đã trở thành điều trị chuẩn hàng đầu cho ung thư gan giai đoạn muộn, giúp kéo dài sống còn và kiểm soát bệnh tốt hơn so với thuốc cũ.

Tại Việt Nam, các phác đồ này đã và đang được triển khai tại các trung tâm ung bướu lớn.

Tóm tắt lựa chọn điều trị theo giai đoạn:

Giai đoạn bệnh Phương pháp điều trị phù hợp
Giai đoạn rất sớm / sớm Phẫu thuật cắt gan  |  Ghép gan  |  Đốt sóng cao tần (RFA)
Giai đoạn trung gian Nút mạch hóa chất (TACE)  |  Xạ trị định vị (SBRT)
Giai đoạn muộn Liệu pháp miễn dịch  |  Thuốc nhắm trúng đích
Giai đoạn cuối Điều trị triệu chứng, nâng đỡ chất lượng sống, chăm sóc giảm nhẹ

 

7.  Phòng ngừa ung thư gan

Nhiều trường hợp ung thư gan có thể phòng ngừa được. Dưới đây là những việc bạn và gia đình có thể làm ngay hôm nay:

  • Tiêm vaccine viêm gan B: Đây là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất. Vaccine an toàn và hiệu quả cao. Trẻ em cần tiêm đủ liều trong chương trình tiêm chủng mở rộng.
  • Tầm soát và điều trị viêm gan B, C: Nếu bạn chưa biết mình có bị viêm gan B hoặc C không, hãy xét nghiệm. Hiện nay viêm gan C có thể chữa khỏi hoàn toàn bằng thuốc uống.
  • Hạn chế rượu bia: Không có ngưỡng an toàn cho gan. Càng uống ít càng tốt cho gan.
  • Duy trì cân nặng hợp lý: Béo phì và tiểu đường làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ tiến triển thành ung thư.
  • Ăn uống lành mạnh: Tránh thực phẩm mốc, ẩm (đặc biệt đậu phộng, ngũ cốc để lâu). Tăng rau xanh, hạn chế đồ chiên xào nhiều dầu mỡ.
  • Không dùng chung kim tiêm, dao cạo râu: Phòng lây viêm gan B và C qua đường máu.

8.  Câu hỏi thường gặp

“Ung thư gan có di truyền không?”

Ung thư gan không di truyền trực tiếp. Tuy nhiên, viêm gan B có thể lây từ mẹ sang con khi sinh. Nếu trong gia đình có người bị ung thư gan, bạn cần tầm soát sớm hơn.

“Ung thư gan có chữa được không?”

Phát hiện sớm — có thể chữa khỏi. Giai đoạn muộn — điều trị giúp kiểm soát bệnh, kéo dài cuộc sống, và duy trì chất lượng sống. Y học đang tiến bộ nhanh và ngày càng có nhiều lựa chọn hơn.

“Tôi có thể làm gì để hỗ trợ điều trị?”

  • Uống thuốc đúng giờ, đúng liều theo chỉ dẫn của bác sĩ
  • Tái khám đúng lịch hẹn, không bỏ buổi
  • Báo ngay cho bác sĩ khi có triệu chứng bất thường
  • Ăn uống đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc
  • Không tự ý dùng thêm thuốc nam, thực phẩm chức năng mà chưa hỏi bác sĩ
  • Giữ tinh thần lạc quan – tâm lý tích cực rất quan trọng trong điều trị
📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ – BỆNH VIỆN UNG BƯỚU ĐÀ NẴNG

Địa chỉ:  Đà Nẵng, Việt Nam

Khi cần tư vấn thêm hoặc có triệu chứng bất thường, xin liên hệ bác sĩ điều trị trực tiếp của bạn.

Tài liệu này được soạn bởi đội ngũ Khoa Nội 4 – Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng.