Ung thư phổi giai đoạn sớm, bạn không nên bỏ qua các yếu tố nguy cơ của mình và người thân

Ung thư phổi là bệnh lý ác tính thường gặp và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở cả hai giới của tất cả các nước trên thế giới. Bệnh ung thư phổi có thể được điểu trị tốt hơn nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm. Biết rõ hơn về các yếu tố nguy cơ, sự khác biệt về bệnh lý của ung thư phổi ở người hút thuốc và người không hút thuốc sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc phòng ngừa và quản lý ung thư phổi. Bạn cần chú ý kiểm tra sức khỏe khi có các triệu chứng bất thường hoặc có các yếu tố nguy cơ dưới đây.

Các yếu tố nguy cơ gây ung thư phổi

  1. Hút thuốc lá

Hút thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điếu, cho đến nay là tác nhân chính gây ra ung thư phổi. Nguy cơ ung thư phổi do hút thuốc lá tăng theo số lượng thuốc lá hút mỗi ngày và số năm hút thuốc. Những người hút thuốc có nguy cơ mắc ung thư phổi cao gấp 20 lần so với những người không hút thuốc. Trong khói thuốc lá có chứa ít nhất 70 chất gây ung thư. Tại các nước phát triển, khoảng 90% số ca tử vong do ung thư phổi ở nam giới trong năm 2000 được cho là do hút thuốc, tỉ lệ này đối với phụ nữ là 70%. Hút thuốc cũng là nguyên nhân của khoảng 85% số ca mắc bệnh.

Nguy cơ ung thư phổi do hút thuốc lá tăng theo số lượng thuốc lá hút mỗi ngày và số năm hút thuốc. Những người hút thuốc có nguy cơ mắc ung thư phổi cao gấp 20 lần so với những người không hút thuốc. Thời gian cai thuốc lá càng kéo dài càng làm giảm nguy cơ ung thư phổi giảm. Thậm chí, việc ngừng hút thuốc ở những người được chẩn đoán mắc bệnh ung thư phổi giai đoạn đầu có những kết quả tiên lượng có lợi. Nguy cơ ung thư phổi bắt đầu giảm trong vòng 2 – 3 năm đầu sau khi bỏ thuốc và giảm đều đặn trong 10 năm sau đó.

Tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động cũng là một yếu tố nguy cơ ung thư phổi. Khói thuốc lá bốc ra từ thuốc lá đang cháy hoặc sản phẩm thuốc lá khác, hoặc bốc ra bởi những người đang hút thuốc. Những người hít phải khói thuốc lá tiếp xúc với các tác nhân gây ung thư giống như những người hút thuốc, mặc dù với số lượng nhỏ hơn. Hít khói thuốc lá được gọi là hút thuốc không tự nguyện hoặc thụ động. Hút thuốc lá thụ động cũng làm tăng nguy cơ mắc ung thư phổi với chỉ số nguy cơ tương đối khoảng từ 1,2 đến 1,5.

  1. Ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường gần đây được xem như nguy cơ lớn thứ hai gây ung thư phổi. Làm việc trong các môi trường độc hại, ô nhiễm không khí từ kỹ nghệ kim loại nặng hay tiếp xúc với khói thuốc, amiăng, công nghiệp hóa dầu, nhựa, khí đốt, bồ hóng, khí thải động cơ diesel, khí độc metyl ete dùng trong công nghiệp, sơn … cũng là yếu tố gia tăng khả năng mắc ung thư phổi. Hút thuốc lá và amiăng có ảnh hưởng kết hợp trong việc dẫn tới sự hình thành ung thư phổi. Ô nhiễm không khí ngoài trời có một tác động nhỏ đến sự gia tăng nguy cơ mắc ung thư phổi. Các hạt vật chất nhỏ (bụi PM 2.5) và các sol khí sunfat (có trong khí thải xe cộ) có liên quan tới sự gia tăng nguy cơ nhẹ. Lượng NO2 trong không khí tăng lên 10 phần tỉ sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh lên 14%.

  1. Tiền sử gia đình

Có tiền sử gia đình mắc bệnh ung thư phổi là yếu tố nguy cơ gây ung thư phổi. Những người có người thân bị ung thư phổi có thể bị ung thư phổi cao gấp đôi so với những người không có người thân bị ung thư phổi. Bởi vì hút thuốc lá có xu hướng tăng trong các gia đình và các thành viên gia đình tiếp xúc với khói thuốc lá, thật khó để biết liệu nguy cơ ung thư phổi gia tăng là từ tiền sử gia đình mắc bệnh ung thư phổi hay do tiếp xúc với khói thuốc lá.

  1. Phơi nhiễm phóng xạ

Tiếp xúc với bức xạ là yếu tố nguy cơ gây ung thư phổi. Bức xạ bom nguyên tử, xạ trị, chẩn đoán hình ảnh và radon là nguồn tiếp xúc với bức xạ.

  1. Các bệnh ở phổi

Các bệnh lý mãn tính ở phổi như viêm phế quản mạn có dị sản dạng biểu bì, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), các sẹo cũ, tổn thương lao… cũng có thể dẫn đến ung thư.

  1. Yếu tố gen trong Ung thư phổi

Các tế bào biểu mô hô hấp đòi hỏi phải tiếp xúc kéo dài với tác nhân gây ung thư và tích tụ nhiều đột biến di truyền trước khi trở thành ung thư phổi (một hiệu ứng gọi là ung thư trường diễn). Ở một số bệnh nhân bị ung thư phổi, các đột biến ở các gen kích thích sự phát triển của tế bào gây ra những bất thường trong receptor nhận tín hiệu của yếu tố tăng trưởng và ức chế quá trình chết của tế bào, góp phần làm tăng các tế bào bất thường. Ngoài ra, các đột biến ức chế gen ức chế khối u có thể dẫn đến ung thư. Bên cạnh đó còn những đột biến khác có liên quan trong bệnh ung thư phổi. Các gen là nguyên nhân gây ung thư phổi được gọi là sự biến đổi gen gây ung thư. Mặc dù sự đột biến của trình tự gây ung thư có thể gây ra hoặc góp phần vào ung thư phế quản ở những người hút thuốc, những đột biến này đặc biệt có thể là nguyên nhân gây ra ung thư phổi ở những người không hút thuốc.

Những triệu chứng bất thường cảnh báo ung thư phổi

Hầu hết những trường hợp được chẩn đoán bệnh ung thư phổi thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, nhưng một số người vẫn có thể thấy những dấu hiệu sớm của bệnh. Nhận thức được nguy cơ của bạn và người thân trong gia đình với bất kỳ thay đổi nào của cơ thể bản thân là điều rất quan trọng để loại trừ khả năng bị bệnh.

Ho nhiều

Ho là triệu chứng thường gặp, nhưng cũng dễ bị bỏ qua. Ho biểu hiện ở 50-70% các trường hợp, hầu hết người bệnh không được điều trị khỏi bằng các biện pháp điều trị thông thường. Đôi khi ho đi kèm với khàn tiếng, khạc đờm nhuốm ít máu. Đây là một triệu chứng rất không đặc hiệu, có thể gặp trong những bệnh viêm nhiễm khác. Nhưng nếu bạn bị ho kéo dài trong vòng vài tuần thì nên đi khám bác sỹ.

Đau ngực

Là triệu chứng có thể xảy ra ở giai đoạn rất sớm hoặc cũng có thể khi khối u đã di căn đến thành ngực. Đau ngực do ung thư phổi có thể tăng lên khi bạn ho, cười hay hít thở sâu. Vì đau ngực cũng có thể là dấu hiệu của một số bệnh lý nghiêm trọng khác, nên hãy nói với bác sỹ của bạn để được kiểm tra.

Khó thở, khàn tiếng

Nếu bạn hay người thân nhận thấy giọng nói hay nhịp thở của mình khác với trước đó, hãy nên đi khám. Những triệu chứng này có thể giúp phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm.

Tóm lại, bệnh ung thư phổi xuất hiện rất ít dấu hiệu sớm, vì vậy bận không nên bỏ qua các yếu tố nguy cơ của mình và người thân để có thể phát hiện và điều trị bệnh ở giai đoạn sớm nhất có thể. Những người có nguy cơ cao mắc ung thư phổi được khuyến khích chụp cắt lớp vi tính lồng ngực liều thấp để sàng lọc ung thư hàng năm.

Tài liệu tham khảo

  1. Moyer VA. US Preventive Services Task Force: Screening for lung cancer: U.S. Preventive Services Task Force recommendation statement. Ann Intern Med 160 (5):330-338, 2014. doi: 10.7326/M13-2771.
  2. Jyoti Malhotra, Matteo Malvezzi, Eva Negri, Carlo La Vecchia and Paolo Boffetta. Risk factors for lung cancer worldwide. Eur Respir J 2016; 48: 889–902.
  3. Guangbiao Zhou. Tobacco, air pollution, environmental carcinogenesis, and thoughts on conquering strategies of lung cancer. Cancer Biol Med 2019. doi: 10.20892/j.issn.2095-3941.2019.0180

Nội dung: TS. BS. Nguyễn Phạm Thanh Nhân