TẢN MẠN VỀ MUỐI IOD

Ngày 06/10/2022 vừa qua tại thành phố Bern, Thụy Sỹ đã tổ chức một hội nghị rất trọng đại để kỷ niệm 100 năm ngày Iod hóa muối ăn. Tiếp theo đó vào năm 2024 Mỹ cũng sẽ tổ chức kỷ niệm 100 năm sự kiện này.

Câu chuyện về Iod bắt đầu từ năm 1811, khi một nhà hóa học người Pháp tên là Bernard Courtois trong quá trình đốt rong biển để thu Kali Nitrate, ông đã nhận thấy có sự xuất hiện làn khói tím và kết tinh lại trên bề mặt lạnh, sau đó chất này được xác định đó là nguyên tố mới: nguyên tố Iod (gốc tiếng Hy Lạp iodes nghĩa là tím). Nhưng phải một thế kỷ sau Iod mới được xác định có vai trò quan trọng trong sức khỏe cộng đồng giúp bảo vệ não bộ của hàng triệu trẻ em trên toàn thế giới.

Vào thế kỷ 19, trước khi được bổ sung muối Iod ở Thụy Sỹ đã ghi nhận nhiều trường hợp mắc bướu cổ và suy tuyến giáp. Tại một số vùng gần như 100% trẻ em có tuyến giáp lớn và đến 30% người trẻ không thể vào quân đội chỉ vì lí do đó.

Hình ảnh người phụ nữ bị bướu cổ tại thành phố Frienisberg, Thụy Sỹ năm 1921

 

Năm 1922 nhà phẫu thuật người Thụy Sỹ tên là Hans Eggenberger đã vận động cải thiện dinh dưỡng Iod và trình chính phủ về muối iod, ông cùng gia đình sử dụng và phân phát muối iod trong khu vực của mình và đã mang lại kết quả rất tích cực. Chính kết quả đó đã mang đến chương trình Iod hóa muối ăn hiện đại và bền vững của Thụy Sỹ ngày nay. Kết quả tích cực đó cũng dẫn đến việc tạo ra chiến dịch muối Iod toàn cầu vào những năm 1990 giúp cho 89% dân số được sử dụng muối iod, giúp bảo vệ não bộ cho hàng triệu trẻ em.

Tại Việt Nam, chương trình phòng chống các rối loạn do thiếu Iod được xây dựng từ những năm 1970, ban đầu tập trung tại 17 tỉnh miền núi. Đến năm 1993 chương trình được mở rộng trên phạm vi toàn quốc và trở thành chương trình mục tiêu quốc gia trong giai đoạn từ 1993 đến năm 2005. Sau năm 2005 chương trình đã chuyển thành hoạt động y tế thường xuyên. Hiện nay không còn các chương trình trợ cấp muối Iod như trước, tuy nhiên muối Iod rất sẵn có và mua được dễ dàng, nên cần phải nâng cao nhận thức về sử dụng muối Iod đặc biệt vai trò của Iod trong phát triển não bộ của trẻ. Một số tác hại của thiếu Iod:

  • Dễ gây xảy thai, thai lưu, sinh non ở phụ nữ mang thai
  • Thiếu Iod nặng khi mang thai dễ gây cho sơ sinh bị đần độn, câm, điếc và các dị tật khác.
  • Thiếu Iod gây chậm phát triển trí tuệ, chậm lớn, nói ngọng..ở trẻ em.
  • Gây bướu cổ, thiểu năng tuyến giáp ảnh hưởng đến sự phát triển và hoạt động của cơ thể.

Tài liệu tham khảo:

  1. https://www.ign.org
  2. https://www.vi.wikipedia.org/
  3. https://www.unicef.org/

Bs. Nguyễn Lê Thanh Hải